-बालपण व कौटुंबिक जीवन (१९१३ ते १९३३)

पूजनीय आबामहाराजांचा जन्म चित्पावन ब्राह्मण माता-पित्यांच्या पोटी रत्नागिरी जिल्ह्यातील राजापूर तालुक्यात बाकाळे ह्या खेडेगांवात झाला. कोकणातील अनेक खेड्यांसारखे हे एक गांव. आंब्या - फणसांच्या झाडांची गर्द झाडी, जवळच खाडी, तुरळक लोकवस्ती असा हा गांव. पूजनीय आबामहाराजांचा जन्म दिन मंगळवार, जन्म तिथी पौष वद्य ५ शके १८३४ आणि जन्म तारीख २८ जानेवारी १९१३.

वयाच्या साधारण ६ व्या वर्षीच त्यांना आईचा वियोग सहन करावा लागला. व इथे मृत्यूची पहिली ओळख झाली. घरातील वडीलधऱ्यांनी 'तुझी आई देवाकडे गेली' असे सांगितले. पण त्यांच्या मनात विचारांची गर्दी केली होती. देवाकडे म्हणजे कोठे ? परत का येणार नाही ? मुळात गेलीच का ? असे अनेक प्रश्न होते. ज्यांची उत्तरे मोठ्यांकडेही नव्हती. सामान्यात:

सर्वच जणांना बालपणी जवळच्या आप्तांच्या मृत्यूनंतर हे प्रश्न पडतात. पुनर्जन्म घेऊन आलेले असतात त्यांच्या पुढील वाटचालीची, हे प्रश्न म्हणजे बीजच असतात. देव म्हणजे काय, मृत्यू म्हणजे काय आणि मी म्हणजे कोण ? ह्या प्रश्नांभोवतीच तर सर्व अध्यात्मज्ञान गुंफलेले आहे. बाल वासुदेवाच्या मनात हे प्रश्न कायमच राहिले आणि पुढे एकीकडे व्यावहारिक जीवन जगत असतानाच मनात या बीजांना अंकुर फुटले. वाढत्या व्यावहारिक जीवनाचे रोपटे झाले आणि बुद्धीचे, तपाचे, अभ्यासाचे खत मिळून त्याचा 'वेलू गगनावरी.' वडिलांनी दुसरा विवाह केला. सावत्र आई घरात आली आणि वासुदेवाचे बालपण संपले. प्राथमिक शिक्षण गावातल्या शाळेतच झाले.

त्याच काळात घरात काही कुरबुरी झाल्या. मन विषण्ण झालं गावातल्या शंकराच्या देवळात जाऊन बसायची सुरुवात झाली. बराच वेळ घरी दिसले नाहीत की कोणीतरी येऊन शोधून घरी घेऊन जात असे.

प्राथमिक शिक्षण संपले व माध्यमिक शिक्षणाकरिता राजापूरच्या हायस्कूलमध्ये त्यांचे नाव घातले. रोज बाकाळे ते राजापूर असे पाच कि.मी. अंतर चालावे लागे. वाटेत हनुमानाचे मंदिर होते. जाता-येता ते त्याचे दर्शन घेत, त्याच्या चेहेऱ्यावरचे भाव न्याहाळीत. केल्या आनंदी भाव दिसे, तेव्हा दिवस आनंदात जाई. तर केव्हा हनुमंताच्या चेहेऱ्यावर उदास भाव दिसत तेव्हा दिवशी काही ना काही अप्रिय घटना घडत. पण देवावरची निष्ठा दृढ होत होती.